 |
| By Fredric Westin - http://www.gogmsite.net/empire-napoleonic-and-roman/subalbum-desiree-clary-bern/queen-desideria-wearing-a-f.html, Public Domain, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=24483966 |
Rodzina królewska jej nie zmieniła - na nieszczęście Korony. Zawsze była i zawsze pozostanie zwykłą kupczycą, zaskoczoną swoją pozycją i zaskakujące, że znajduje się na tronie. Dodał też, że jest po prostu dobrą kobietą. - francuski dyplomata Bacourt w 1844 roku.
Ze swoim synem Oscarem spotkała się dopiero w lecie 1822 roku, kiedy młody książę przybył do Europy w poszukiwaniu kandydatki na żonę. Odmówił wizyty we Francji, dlatego też spotkali się w Akwizgranie, a następnie w Szwajcarii. Wreszcie w 1823 roku Desiree wróciła do Szwecji wraz z przyszłą żoną swojego syna, Josefina z Leuchtenbergu i pozostała w Szwecji do swojej śmierci. Jedna z najbardziej znanych anegdot opowiada o jej przybyciu do Szwecji w czerwcu tamtego roku. Był to bardzo suchy okres. Chłopi, którzy przyszli ją zobaczyć, mieli zostać nakłonieni do witania jej słowami Vi vill ha regn!. (Chcemy deszczu!), co w dialekcie skandynawskim brzmi bardzo podobnie do francuskiego Vive la Reine! (Niech żyje królowa!).
Finalnie w 1829 roku została koronowana na królową Szwecji w Storkyrkan w Sztokholmie. Pierwotnie planowano, że koronacja odbędzie się zaraz po jej powrocie do kraju w 1823 roku, jednak sam król Carl XIV Johan zdecydował, że lepiej odłożyć koronację. Decyzję tę motywował trudnościami religijnymi. Ostatecznie Desiree nigdy nie zmieniła wyznania i do swojej śmierci pozostała katoliczką. Również z tego względu nigdy nie została koronowana na królową Norwegii, która nie dopuszczała katolików na swoim tronie. Co ciekawe sama Clary miała naciskać na męża, aby wreszcie ogłoszono datę jej koronacji, co miało ją ochronić przed potencjalnym rozwodem. Pomimo obaw królowej małżonkowie pozostawali w przyjaznych relacjach do śmierci króla. Desiree traktowała swojego męża swobodnie i nieformalnie. Szwedzki dwór był zdumiony, że mogła wchodzić do sypialni króla i przesiadywać w nich do późnych godzin nocnych, chociaż monarcha wolał spędzać noce sam. Każdego ranka odwiedzała męża w koszuli nocnej, co było szokujące, ponieważ jej mąż zwykle naradzał się wówczas z członkami rady stanu w sypialni. Z powodu różnic w nawykach z czasem coraz rzadziej się widywali. Po pewnym czasie przestali nawet jadać razem obiady, gdyż króla denerwowało spóźnialstwo żony.
Jak wspominają kronikarze, to ona jako jedyna potrafiła uspokoić swojego męża. Wystarczyło, że wypowiedziała jedno mocne Bernadotte!, aby król łapał głęboki oddech i przestawał krzyczeć. Jedna z anegdot mówi, że Carl XIV Johan znany z ostrego temperamentu wściekał się na poczynania polityczne rządu, za każdą karę, którą nakładał, mniej bądź bardziej zasłużoną, królowa uderzała wachlarzem w stół, tak długo, aż król przestawał się wyżywać.
Tym razem lepiej odnalazła się na dworze, choć nadal unikała formalnych zobowiązań na których obowiązywał twardy protokół dyplomatyczny. Szlachta również nie darzyła jej sympatią uważając córkę handlarza i republikankę za snobkę. Jej niechęć do etykiety dworskiej doprowadziła finalnie do usunięcia się w cień i coraz rzadszego uczestniczenia w życiu dworu. Jak wspominają historycy podczas pobytów w Rosenberg, królowa uwielbiała przechadzać się nocą po parku. Ponieważ chciała spacerować w ciemności, a bała się nietoperzy poinstruowała jedną z dam dworu, aby podczas nocnych eskapad nosiła białą suknię, która odganiała nietoperze. Warto zaznaczyć, że Rosenberg był również jej ulubioną rezydencją w Szwecji, często zatrzymywała się również w Pałacu Haga, gdzie mogła cieszyć się spokojem pozostając blisko Zamku Królewskiego. Interesowała się modą, poświęcała wiele uwagi i dumy swoim włosom i nosiła sukienki z głębokim dekoltem do późnego wieku. Lubiła tańczyć: jej standardowe pytanie podczas balów na dworze brzmiało, czy debiutantki lubią tańczyć?, ona sama świetnie tańczyła nawet w podeszłym wieku.
Po śmierci męża w 1844 roku została królową matką i tak jak wcześniej dyskretnie kontynuowała działalność charytatywna. Jak mówiono: Jej miłość była znaczna, ale okazywała ja w milczeniu. Jednym z przykładów jej pracy było wsparcie jakim obdarzyła biedne kobiety z wyższych sfer, zlecając im szycie. Pełniła również funkcję oficjalnej obrończyni instytucji charytatywnych. W późniejszych latach jako królowa, a zwłaszcza jako królowa matka, stała się znana ze swojej ekscentryczności. Wiadomo, że kładła się spać o czwartej nad ranem i wstawała o drugiej po południu. Zanim poszła spać, wybierała się na spacer powozem. Podczas tych podróży często składała niezapowiedziane wizyty, które zwykle były niewygodne ze względu na porę dnia, a raczej nocy. Gdy pogoda była zła, jej powóz jeździł po dziedzińcu Zamku Królewskiego. Swój nawyk okrążania powozem dziedzińca Zamku zwykła nazywać Kring kring (po szwedzku dookoła), było to jedno z niewielu szwedzkich słów, które zdołała zapamiętać. Krążą historie o ludziach, których w środku nocy budził powóz z królową przemierzającą w ulice Sztokholmu. Powóz czasami się zatrzymywał, królowa spała przez chwilę, a potem budziła się i powóz jechał dalej. Czasami zabierała dzieci z ulicy do Zamku i dawała im słodycze. Ze względu na marną znajomość szwedzkiego nie mogła z nimi prowadzić normalnej rozmowy, ale zawsze wołała je po szwedzku Kom! Kom! (chodźcie!). Rano kładła się spać, wieczorem wstawała, jadła śniadanie i włóczyła się ze świecą po korytarzach śpiącego zamku. Idealnie ilustruje to anegdota: w 1843 roku strażnik pałacowy zobaczył w środku nocy na zamkowym balkonie w pełni ubraną królową. Kiedy wrócił do swojej żony, powiedział jej, że jest leniwa w porównaniu z królową, która wstała kilka godzin przed wschodem słońca. Myślał, że Królowa Matka wstała wcześniej niż ktokolwiek inny w mieście, ale w rzeczywistości nie poszła jeszcze spać.
17 grudnia 1860 roku królowa, jak zwykle spóźniona, weszła do swojej loży w Królewskiej Operze Szwedzkiej, tuż po zakończeniu spektaklu. Prosto stamtąd wróciła do Zamku Królewskiego, gdzie zemdlała na schodach nie dotarłszy nawet do swoich komnat. Umarła w wieku 83 lat za panowania króla Carla XV, swojego wnuka. Przeżyła nie tylko swojego męża, ale również jedynego syna, Oscara. Nietuzinkowa królowa stała się główną bohaterką kilku powieści i filmów. Anne Marie Selinko wydała w 1951 roku powieść w formie fałszywej autobiografii pod tytułem Désirée. Książka stała się światowym bestsellerem i została przetłumaczona na wiele języków, w tym chiński, angielski, francuski, włoski, grecki, węgierski, hiszpański, perski i turecki. Na podstawie książki w Stanach Zjednoczonych nakręcono również film pod tym samym tytułem, W rolę królowej wcieliła się piękna Jean Simmons, Napoleona zagrał sam Marlon Brando.
Źródło:
Desideria, Svenskt biografiskt lexikon (SBL)
Desideria, Norsk biografisk leksikon
Lars O. Lagerqvist (1979). Bernadotternas drottningar
https://pl.qaz.wiki/wiki/D%C3%A9sir%C3%A9e_Clary
 |
| By François Gérard - http://historiska-personer.nu/min-s/default.html, Public Domain, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=3452421 |
Była królową jedyną w swoim rodzaju. Nie miała królewskiego pochodzenia, niemal została żoną cesarza Francji, zamiast tego poślubiła marszałka napoleońskiego i z przypadku została królową Szwecji. Kraju, którego nigdy naprawdę nie pokochała.
Eugénie Bernardine Désirée Clary, bo tak miała na imię, przyszła na świat jako dziewiąte dziecko bogatego marsylskiego handlarza jedwabiem i jego drugiej żony, Françoise Rose Somis. Choć ich pochodzenie nie było arystokratyczne, to olbrzymi posag w wysokości 100 000 franków przyciągał wielu adoratorów do domu rodziny Clary. Starsza z sióstr Julia chcąc chronić majątek pozostawiony przez ojca poślubiła Josepha Bonaparte - brata Napoleona. Zostając później królową Neapolu i Francji. Jako dziecko Desiree Clary odbierała nauki w klasztorze. Edukacja pod okiem zakonników była wówczas zarezerwowana dla wyższych klas społecznych, jednak majątek jej ojca pozwolił rodzinie na sfinansowanie trwającej niedługo edukacji. Nauki w klasztorze przerwała rewolucja francuska w wyniku, której zamknięto klasztory. Desiree wróciła do rodzinnego domu, gdzie później kontynuowała swoją edukację. Niemniej wiedza jaką posiadała w dorosłym życiu określana była za płytką i niezbyt dużą.
 |
| Autorstwa François Gérard - http://www.marmottan.com/francais/marmottan/clary.asp, Domena publiczna, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=1121042 |
W wieku 17 lat zaręczyła się z Napoleonem Bonaparte, którego obdarzyła szczerym uczuciem. Jednak jej ojciec twierdził, że pan Bonaparte nie rokuje dobrze i próbował wywrzeć na córce zerwanie zaręczyn. W tamtych czasach można było powiedzieć, że pan Clary się mylił, jednak patrząc na wydarzenia, które miały miejsce w kolejnych latach miał pełną rację. Ród Bonapartych nie utrzymał na długo władzy we Francji, za to dynastia Bernadotte nadal panuje w Szwecji. Zaraz po śmierci ojca w 1794 roku odkryto, że Clary w latach poprzedzających rewolucję francuską apelował o nobilitację. Z tego powodu brat Desiree, Etienne, który po śmierci ojca został głową rodziny, został aresztowany. Desiree Clary postanowiła osobiście zaapelować o uwolnienie brata, przy okazji czego poznała Josepha Bonaparte. Zaproszenie do odwiedzenia domu Clary zaowocowało rychłymi zaręczynami jej siostry, Julii i Josepha oraz późniejszym ślubem. Praca dyplomatyczna Josepha Bonaparte poprowadziła go wraz z żoną do Genui we Włoszech, gdzie osiedlili się w 1795 roku. Niedługo potem dołączyły do nich Desiree wraz z matką. Wszystko wskazuje na to, że Desiree opuszczając Francję nadal była narzeczoną Napoleona, który podczas jej nieobecności poznał Josephine de Beauharnais i to z nią postanowił związać swoją przyszłość. Nowa wybranka była bardzo wpływową i bogatą arystokratką, co wpisywało się w ambitne plany Bonapartego. Rychłe zaręczyny zaowocowały ślubem zawartym w 1796 roku.
Podczas wspomnianego pobytu we Włoszech Desiree poznała generała Duphota, komendanta wojsk francuskich. Wielu po dziś dzień zakłada, że zaręczyny tej pary były pomysłem samego Napoleona. Z kolei Duphota do oświadczenia się Desiree miał zachęcić pokaźny posag narzeczonej i jej pozycja szwagierki Napoleona. Clary zgodziła się na zaręczyny chociaż Duphot od dawna pozostawał w nieślubnym związku z inną kobietą i miał z nią syna. 30 grudnia 1797 roku, zaledwie dzień przed planowanym ślubem Duphot zginął w zamieszkach antyfrancuskich przed własną rezydencją Palazzo Corsini w Rzymie. Chociaż historycy są pewni, że zaręczyny tej pary miały miejsce, sama Desiree w późniejszych latach temu zaprzeczała. W 1797 roku Desiree powróciła do Paryża, a jej drogi z Napoleonem ponownie się przecięły. W Paryżu mieszkała w kręgu rodziny Bonaparte, która po zerwaniu zaręczyn przez Napoleona stanęła po jej stronie przeciwko Josephine. Ona sama również nie lubiła żony dawnego ukochanego, którą nazywano w tamtych kręgach kurtyzaną o zasłużenie złej reputacji. Bonaparte ponownie zaangażował się w zapoznanie dawniej ukochanej, którą nadal darzył sympatią, z odpowiednią partią. Tym razem przedstawił Desiree jednego ze swych kompanów, Jeana Baptiste Bernadotte, którego poślubiła podczas świeckiej ceremonii w Sceaux, 17 sierpnia 1798 roku. Co ciekawe w umowie małżeńskiej jaką zawarli Desiree uzyskała niezależność majątkową. 4 lipca 1799 r. urodziła jedyne dziecko, syna Oscara. Po ślubie z Desiree kariera Bernadotte nabrała tempa. Jean Babtiste miał zawdzięczać rozwój swojej kariery nie tylko żonie, ale i szwagierce, Julii.
Desiree ponad wszystko kochała Paryż i często obawiała się, że będzie musiała towarzyszyć mężowi w jego podróżach. W czasie, gdy jej mąż był gubernatorem miast hanzeatyckich i gubernatorem Hanoweru, Madame Bernadotte kilka razy odwiedziła go w Hamburgu z synem, ale nigdy nie została tam na dłużej, szukając coraz to nowych pretekstów do powrotu do stolicy Francji. Kiedy jej małżonek został księciem Pontecorvo w 1806 roku, miała z niepokojem zapytać, czy będzie zmuszona opuścić Paryż i przenieść się do małego księstwa we Włoszech. Z ogromną radością przyjęła, że nie będzie to konieczne. W 1807 roku odwiedziła swojego męża w Spandau oraz w Marienburgu w Prusach Wschodnich, gdzie opiekowała się nim podczas choroby. Kiedy tylko Bernadotte wyzdrowiał wróciła do Francji licząc, że przez długi czas nie będzie już musiała jej opuszczać.
W 1810 roku Jean Babtiste, za zgodą Napoleona i członków szwedzkiego parlamentu, został adoptowany przez króla Szwecji Carla XIII. Samej Desiree z całą pewnością spodobałaby się rola żony gubernatora Rzymu, którą jej mężowi miał zaproponować Bonaparte. Jednak i tym razem Bernadotte postanowił iść swoją ścieżką i udał się na daleką północ. Desiree sądziła na początku, że nowe stanowisko męża będzie podobne do tytułu księcia Pontecorvo i nie spodziewała się, że będzie musiała odwiedzać Szwecję częściej, niż była zmuszona odwiedzić małe włoskie księstwo. W przyszłości miała przyznać, że interesowała się tylko Francją i nie obchodziły jej żadne inne kraje. Po jej poczynaniach nieciężko dojść do takich wniosków. Swój wyjazd do Szwecji opóźniała do maksimum i nie opuściła Francji wraz z mężem. Odpowiadała jej nowa rola na francuskim dworze cesarskim, co tydzień była zapraszana na dworskie uroczystości i ze zgrozą przyjęła do wiadomości, że tym razem musi opuścić Paryż na dłużej. Skandynawski kraj bardzo ją przerażał, dworzanie opowiadali jej o kraju położonym blisko bieguna północnego, pełnym niedźwiedzi polarnych. Ostatecznie opuściła Paryż i udała się w długą podróż przez Hamburg i Kronborg w Danii oraz cieśninę Sund do Helsingborg w Szwecji. Jak opisują historycy, 22 grudnia 1810 roku przybyła wraz z synem na dwór, a 6 stycznia została przedstawiona dworowi królewskiemu podczas przyjęcia na Zamku Królewskim w Sztokholmie.
Szybko jednak okazało się, że Clary nie odnajdzie się na zimnym, szwedzkim dworze. Brakował jej rozrywek, którymi przepełniony był francuski dwór cesarski, gier, bali oraz rodziny. Nie była w stanie nauczyć się języka szwedzkiego, ani nawiązać bliższych znajomości ze szwedzką śmietanką towarzyską. Szwedzki klimat był dla niej ogromnym szokiem. Przybywszy do Szwecji zimą ze zgrozą przyglądała się zaspom śniegu, którego nienawidziła tak bardzo, że patrząc przez okno powozu płakała. Jean Babtiste po przybyciu do Szwecji przeszedł na luteranizm, niedługo po przybyciu do kraju Desiree z synem, mały Oscar również miał zmienić swoją wiarę. Zgodnie z obowiązującym wówczas prawem o tolerancji nie wywierano jednak wpływu na zmianę wiary przez Desiree, która pozostała katoliczką. Specjalnie dla niej wybudowano w Sztokholmie katolicką kaplicę. Chociaż Clary nie była nazbyt religijna regularnie uczestniczyła w mszach, które przypominały jej ukochaną Francję.
Desiree nie była w stanie dostosować się do wymogów formalnej etykiety, a ze względu na brak znajomości szwedzkiego nie mogła pełnić obowiązków reprezentacyjnych. Na dworze otaczała się francuskimi damami dworu, które tylko utwierdzały ją w przekonaniu, że Szwecja nie jest dla niej odpowiednim miejscem. Nie miała dobrych stosunków z królową Hedvig. W swoich słynnych pamiętnikach królowa opisywała ją jako dobroduszną, hojną i miłą, kiedy chciała taką być, ale także jako niedojrzałe zepsute dziecko, które nienawidziło wszelkich żądań i nie było w stanie poradzić sobie z żadną formą reprezentowania Szwecji. Zauważyła także, że jako Francuzka w każdym calu narzekała na wszystko, co nie było francuskie. Warto jednak zaznaczyć, że Hedvig przerażała wizja utraty pozycji na własnym dworze i często spiskowała przeciwko Desiree.
Żona następcy tronu opuściła Szwecję w lecie 1811 roku wracając do Francji. W Sztokholmie zostawiła nie tylko męża, ale i jedynego syna, Oscara. Do Szwecji miała powrócić dopiero na jego ślub.
Źródło:
Desideria, Svenskt biografiskt lexikon (SBL)
Desideria, Norsk biografisk leksikon
Lars O. Lagerqvist (1979). Bernadotternas drottningar
https://pl.qaz.wiki/wiki/D%C3%A9sir%C3%A9e_Clary
 |
| Photo: Fredric Westin, Public domain, via Wikimedia Commons |
Jean Babtiste Bernadotte to najbardziej odpowiednia osoby to udzielenia odpowiedzi na pytanie Jak zostać królem? Syn francuskiego prawnika wywodził się z drobnej burżuazji i szybko wspinał się po szczeblach wojskowej kariery. Jednak nawet w najśmielszych snach nie przypuszczał, że może zostać królem Szwecji. Ten człowiek udowodnił, że w życiu można osiągnąć wszystko i zrobić karierę o jakiej ludzie marzą nawet w naszych czasach.
Powszechnie mówi się, że Bernadotte, jako syn prawnika z Pau, pochodził z drobnej burżuazji, jednak jego dziadkowie i pradziadkowie byli zwykłymi robotnikami trudniącymi się ciężką pracą fizyczną. Życie rodziny Bernadotte odwróciło się dopiero za sprawą Jeana Babtiste i jego zdumiewającej kariery wojskowej. Po wybuchu Rewolucji Francuskiej Napoleon Bonaparte wprowadził dość powszechną dla armii francuskiej praktykę otwarcia drogi do awansu dla przedstawicieli spoza warstw arystokratycznych i szlachty. Można więc wspomnieć o marszałku Augereau, który był synem murarza, czy marszałku Oudinot - synu piwowara. Znając te aspekty z historii wojsk armii francuskiej łatwiej zrozumieć jak syn prawnika i potomek robotników mógł zrobić tak imponującą karierę wojskową we Francji. Bernadotte szybko wstąpił do armii królewskiej, gdzie osiągnął stopień sierżanta. Jego kariera wojskowa nabrała rozpędu po wybuchu rewolucji w 1789 roku. Już pięć lat później został generałem. W 1804 roku Napoleon Bonaparte nominował go do urzędu marszałka Francji. Trzeba tutaj zaznaczyć, że odebrał całkiem dobre wykształcenie jak na swoją pozycję społeczną. Już rok po zostaniu marszałkiem Francji objął komendę nad Pierwszym Korpusem Wielkiej Armii. Zaledwie kilkanaście miesięcy później Napoleon nadał mu tytuł księcia w uznaniu zasług w bitwie pod Austerlitz. Nowy tytuł otworzył Bernadotte drzwi do wielkiego świata i możliwości o jakich nawet nie marzył. Od 1806 roku przez kolejne cztery lata nosił tytuł księcia Pontecorvo. Ten samy tytuł objęła jego żona Desiree Clary, którą poślubił w 1798 roku. Swoimi poczynaniami Jean udowadniał żonie, że jest równie dobrą partią co Napoleon Bonaparte z którym była wcześniej zaręczona. Po tym jak Bonaparte w 1796 roku zerwał z nią zaręczyny poznała Jeana Babtiste Bernadotte, którego rodzina uznała za wystarczająco dobrą partę. Warto również zaznaczyć, że dużą rolę w kolejnych sukcesach męża odgrywała Desiree, choć nie uchodziła za zbyt inteligentną, Napoleon nigdy o niej nie zapomniał, a z sympatii jaką ją darzył miał korzystać jej mąż.
W 1810 roku przedstawiciele szwedzkiego Riksdagu przybyli do Francji, aby uzyskać aprobatę Napoleona Bonaparte do osadzenia Bernadotte jako następcy tronu Szwecji. Król Carl XIII nie doczekał się żyjących potomków z prawego łoża. Na jego następcę wybrano więc Christiana Augusta, szwagra duńskiego króla. Niestety zmarł zaledwie kilka miesięcy po przybyciu do Szwecji. Wówczas sprawa wróciła do punktu wyjścia, wątły stan zdrowia króla tylko wzmagał presję wyboru kolejnego następcy. Carl Otto Mörner, szwedzki oficer, postanowił zasugerować, by następcą tronu został marszałek napoleoński Jean Babtiste Bernadotte. Podczas spotkania szwedzkich parlamentarzystów z Napoleonem cesarzowi Francji spodobał się ten pomysł i zdecydował o jego zaaprobowaniu. Już 21 sierpnia 1810 roku członkowie parlamentu zebrali się w Örebro, którzy jednogłośnie przyjęli jego kandydaturę licząc, że dzięki temu wojska francuskie wesprą Szwecję w odzyskaniu zajętej przez Rosjan Finlandii. Jeszcze w tym samym roku został oficjalnie adoptowany przez króla Carla XIII i przybył do Szwecji, aby w marcu 1811 roku rozpocząć regencję. Desiree nie była zachwycona chłodną Skandynawią i już w lecie 1811 roku zostawiła w Szwecji jedynego syna oraz męża i wróciła do Paryża. W tym czasie Bernadotte znalazł pocieszenie w ramionach nowej towarzyszki Mariany Koskull. W 1812 car Rosji, Alexander I miał nawet zaproponować, żeby Jean Babtiste rozwiódł się ze swoją żoną i poślubił jedną z jego sióstr, co uściśliło by koalicję między państwami. Przyszły król jednak nie przystał na tę propozycję.
Zaraz po objęciu faktycznej władzy w Szwecji i rozpoczęciu regencji udowodnił, że na pierwszym miejscu stawia dobro Szwecji. Zaadaptował się do obyczajów swojego nowego kraju zapominając o rewolucyjnych ideałach i zmierzając w kierunku konserwatywnym. Już w 1812 roku Bernadotte zdecydował o przyłączeniu się Szwecji do VI koalicji antynapoleońskiej, kiedy to Napoleon zaatakował Rosję i poniósł klęskę. W bitwie pod Lipskiem dowodził wojskami szwedzkimi tak, aby uniknąć rozlewu krwi. Po stornie jego sojuszników poległo 56 tysięcy żołnierzy, 180 poległych Szwedów ogromnie kontrastowało z tą liczbą. Wywołało to pozytywne reakcje w szwedzkim społeczeństwie, jednak spowodowało oburzenie Austrii, Rosji i Prus, które odmówiły Szwecji zasiadania przy stole konferencji pokojowej. Niedługo potem Bernadotte ponownie postąpił inaczej niż sojusznicy i wyruszył z armią szwedzką na duński Holsztyn, a nie za Ren jak wojska innych państw. Po trwających zaledwie dwa tygodnie walkach Dania podpisała pokój w Kilonii w wyniku, którego Szwecja odzyskała Norwegię, a oprócz tego otrzymała od Danii milion talarów. W zamian za to Szwecja miała oddać Danii Pomorze Szwedzkie. Pokój kiloński nie przyniósł jednak spokojnego czasu. Norwescy patrioci zachęceni osłabieniem Danii ogłosili niepodległość Norwegii.
Zgromadzenie narodowe zwołane na 17 maja 1814 roku uchwaliło konstytucję i ogłosiło królem Norwegii Christiana Frederika, dotychczasowego namiestnika z ramienia króla duńskiego. Nowe państwo nie uzyskało jednak poparcia żadnego z liczących się mocarstw. W tym samym roku kres jego istnieniu położyła interwencja wojsk szwedzkich. Bernadotte zgodził się utrzymać świeżo przyjętą w Norwegii konstytucje i połączyć Norwegię ze Szwecją unią personalną, zamiast traktować tych terenów jako ziem podbitych. W wyniku unii król Szwecji Carl XIII został również królem Norwegii.
W 1818 roku król Carl XIII zmarł, a władzę w Szwecji objął Bernadotte przyjmujące tytuł Carla XIV Johana. Najpierw koronując się na króla Szwecji - w maju, a następnie na króla Norwegii we wrześniu tego samego roku przyjmując tam tytuł Carla III Johana. Na koronacjach na króla Szwecji i Norwegii zabrakło jego żony, Desiree. Do Szwecji przeniosła się dopiero w 1823 z okazji ślubu syna Oscara z Josefiną, córką Eugène de Beauharnais (francuskiego generała z czasów napoleońskich). Bardziej niż ślub syna, którego ledwo znała, do przeprowadzki zmusiła ją ciężka sytuacja finansowa. Carl XIV Johan nie chciał finansować życia swojej żony na francuskich dworze. Szwedzki rząd również nalegał na jej przeprowadzkę do Szwecji. Finalnie w 1829 roku Desiree została koronowana na królową Szwecji. Małżonkowie pozostali do końca w przyjaznych, jednak ograniczonych relacjach. Niecierpliwy król nie mógł znieść spóźnialstwa żony i jej ciągłego ignorowania etykiety. Co ciekawe monarcha zwykł jadać samotnie, to też arystokracja zapraszana na dwór często jadała oficjalne kolacje bez obecności królewskich gospodarzy. Jednak wybuchowy charakter monarchy okiełznać potrafiła tylko jego żona, wypowiadając donośne i stanowcze Bernadotte!, kiedy tylko ten wpadał w furię.
Niedługo po wstąpieniu na tron jego popularność w Szwecji i Norwegii zaczęła spadać. Norwedzy nie zapomnieli wydarzeń z 1814 roku. Chociaż Bernadotte przyjął norweską konstytucję cały czas zabiegał o zaprowadzenie zmian w jej treści chcąc otrzymać dzięki temu większą władzę i utrzymać silną pozycję. Norweska konstytucja dała tamtejszemu parlamentowi więcej uprawnień niż jakiemukolwiek organowi ustawodawczemu w Europie. Podczas gdy Carl Johan miał prawo weta absolutnego w Szwecji, w Norwegii miał tylko weto zawieszające. Poparcia Norwegów nie przyniosły mu również próby obniżenia wagi norweskiego Święta Narodowego przypadającego 17 maja. Finalnie Carl XIV Johan doprowadził w 1828 roku do uznania święta za nielegalne wydarzenie co ugruntowało negatywny stosunek Norwegów do monarchy. Wieczorem 17 maja 1829 roku doszło do Bitwy na placu - Torvslaget - starć norweskich demonstrantów chcących świętować święto narodowe - z siłami Zjednoczonych Królestw Szwecji i Norwegii. Interwencja policji i żołnierzy wywołała oburzenie społeczne w Norwegii i zmusiła Carl XIV Johana do zniesienia zakazu.
W Szwecji król koncentrował w swoich dłoniach większą władzę, jednak jego konserwatywne, niemal autokratyczne poglądy i poczynania spotykały się ze sprzeciwem społeczeństwa. W latach '30 XIX wieku pojawiły się nawet głosy chcące doprowadzić monarchę do abdykacji. Król jednak utrzymał władzę do swojej śmierci i uznaje się, że przynajmniej w niewielkim stopniu odzyskał szacunek Szwedów. Jesienią 1843 roku zachorował, wyzdrowiawszy miesiąc później nadal nie czuł się najlepiej. W ostatnich miesiącach swojego panowania premier Björnstjern kontrolował rząd, podczas gdy jedyny syn i następca tronu, książę Oscar kontrolował poczynania królestwa jako regent. Dokładnie w swoje 81 urodziny, 26 stycznia 1844 roku został znaleziony nieprzytomny w swoich komnatach, po przeprowadzeniu badań okazało się, że doznał udaru, którego skutki były nieodwracalne. Zmarł dwa miesiące później, 8 marca 1844 roku na Zamku Królewskim w Sztokholmie. Został pochowany w kościele Riddarholmen, gdzie spoczywają monarchowie z poprzednich dynastii, jak również następcy Carla XIV Johana z dynastii Bernadotte.
Ostatnią dynastią, przed rodem Bernadotte, panującą w Szwecji od 1751 rokubyła dynasta Oldenburgów z linii Holstein-Gottorp panowali. Dynastia ta pochodzi z Niemiec i panowała w Oldenburgu, księstwach Holsztynu (niem. Holstein) oraz krajach skandynawskich Danii, Norwegii i Szwecji. Boczne linie panowały także w Rosji (dynastia Romanowów) oraz w Grecji. Warto zaznaczyć, że przedstawicielem tej dynastii jest książę Edyburga, Philip.
 |
| By Own work This vector image includes elements that have been taken or adapted from this file: Meuble lion.svg (by Badeu).This vector image includes elements that have been taken or adapted from this file: Meuble héraldique Tête (lion).svg (by Syryatsu).This vector image includes elements that have been taken or adapted from this file: Blason ville fr Brain-sur-Allonnes (Maine-et-Loire).svg (by Bruno Valette).This vector image includes elements that have been taken or adapted from this file: Heraldique meuble lion passant.svg (by S@m).This vector image includes elements that have been taken or adapted from this file: Coat of arms of Vasa kings of Poland.svg (by Avalokitesvara).This vector image includes elements that have been taken or adapted from this file: Herb Łabędź.svg (by Bastianow)., CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=10860181 |
Założycielem rodu Oldenburgów był Egilmar I urodzony około 1040 roku. Był on pierwszym hrabią Oldenburga i panował od ok. 1091 roku do 1108 roku. Zgodnie z zapisami Alberta ze Stade (niemieckiego mnicha) poślubił Rixę (zwaną także Rikissa i Richenza) córkę szlachcianki ze Szwabii - Idę. Zgodnie z zapisami mnicha matka Idy była siostrą papieża Leona IX, a ojciec bratem cesarza Henryka III. Rixa twierdziła, że jej mąż Egilmar był potomkiem Wittekinda znanego obrońcy Saksonów i głównego przeciwnika Karola Wielkiego podczas wojen saksońskich w latach 777–785, ale badacze nigdy tego nie udowodnili. Następcą Elimara został następnie jego syn Elimar II.
Potomkowie Elimara z linii głównej zasiedli później na tronach Danii i Norwegii. Hrabia Christian VI został królem Danii i Norwegii w 1448 roku przyjmując imię Christina I. Hrabstwo Oldenburga przejął jego młodszy brat Gerhard VI (zm. 1500), a linia wywodząca się od niego wygasła w 1667 r. Warto zaznaczyć, że główna linia Oldenburgów, a dokładnie potomkowie króla Christina I panowali w Szwecji w latach 1487 - 1521. Ostatecznie tracąc tron na rzecz Wazów. W 1814 r. utracili również Norwegię na rzecz Szwecji. Główna linia Oldenburgów wygasła w 1863 r. na królu Frederiku VII, a tron duński przeszedł na młodszą linię dynastii Holstein-Sonderburg-Glücksburg.
W 1743 roku Adolf Frederick z linii Holstein-Gottorp został wybrany na księcia szwedzkiego jako szwedzkie ustępstwo na rzecz Rosji, co było strategią osiągnięcia akceptowalnego pokoju po katastrofalnej wojnie w tym samym roku. Został koronowany na króla Szwecji w 1751 roku. (przyp. Ta młodsza linia dynastii Oldenburgów wywodzi się od Adolfa (zm. 1586), młodszego brata króla Chrystiana II. Jej nazwa pochodzi od zamku Gottorp).
 |
| By Carl Frederik von Breda - Rojalist, Public Domain, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=69368 |
W Szwecji panowało czterech królów z linii Holstein-Gottorp. Po królu Adolfie Frederiku na szwedzkim tronie zasiadł jego najstarszy syn Gustaf III. Co ciekawe jego prababka wywodziła się z rodu Wazów, a Gustaf chcąc podkreślić swoją przynależność i pokrewieństwo do Wazów nalegał na zmianę nazwy dynastii na Dom Królewski Wazów, jednak rząd nigdy nie wyraził na to zgody. Syn Gustafa III, Gustaf IV Adolf był królem Szwecji od 1792 r. aż do 1809 r., kiedy to został obalony w wyniku zamachu stanu. Był także ostatnim szwedzkim monarchą, który był władcą Finlandii. Nieudolne i niekonsekwentne przywództwo Gustafa Adolfa w dyplomacji i na wojnie przyspieszyło jego deportację poprzez spisek oficerów armii i obsadzenie na tronie jego młodszego brata. Carl XIII został regentem Szwecji po obaleniu Gustafa Adolfa, a następnie członkowie parlamentu wybrali go na króla. Kiedy obejmował tron miał 60 lat i nie cieszył się najlepszym zdrowiem, a co najgorsze nie zapewnił Szwecji dziedzica. Co prawda z małżeństwa ze swoją kuzynką Hedvig doczekał się dwójki dzieci, jednak zmarły w niemowlęctwie. Lovisa Hedvig urodziła się martwa, a jej brat Carl Adolf, książę Värmland, żył zaledwie sześć dni. Jego jedynym potomkiem był nieślubny syn Carl Löwenhielm, szwedzki polityk, wojskowy i dyplomata. Ze względu na brak prawowitych potomków król w porozumieniu z rządem zdecydował się adoptować duńskiego księcia Christiana Augusta, który po sfinalizowaniu adopcji przyjął imię Carl August. Niestety zmarł zaledwie kilka miesięcy po przybyciu do Szwecji. Ostatecznie wybór padł na generała napoleońskiego, Jeana Babtiste Bernadotte. Nowy następca tronu został regentem zaraz po dotarciu do Szwecji w 1810 roku. Stan króla Carl XIII pogarszał się z każdym rokiem, szczególnie po 1812 roku. Ostatecznie monarcha stał się niemym świadkiem rządowych narad, którym przewodniczył następca tronu. Jean Babtiste Bernadotte został królem Szwecji w 1818 roku, tym samym dając początek panującej do dziś dynastii Bernadotte.
Żródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Elimar_I,_Count_of_Oldenburg#cite_note-2
https://en.wikipedia.org/wiki/Counts,_dukes_and_grand_dukes_of_Oldenburg#Counts_of_Oldenburg
http://archive.is/20130502175517/http://historiska-personer.nu/min-s/p2d48cc94.html
https://www.historiesajten.se/visainfo.asp?id=51
W styczniu 1521 roku Gustaw Waza zostaje wybrany wodzem. Dochodzi do zbrodni i mordów na Szwedach, dokonywanych przez wycofujących się na południe Duńczyków. Najpierw Gustaw zostaje regentem, a już w 1523 roku, po ostatecznym wypędzeniu Duńczyków, królem Szwecji, jako Gustaw I. W ciągu trzech lat Szwedzi osiągnęli to, o co walczyli przez trzy pokolenia - wolne, suwerenne państwo.
Po śmierci Gustawa I tron obejmuje jego syn, Eryk XIV. Zdecydowany marzyciel, człowiek dużo czytający i sam piszący. Z ogromnym zapałem zabiegał o rękę Elżbiety I, królowej Anglii, co graniczyło z absurdalnością i przekraczało granicę śmieszności. Ostatecznie zakochał się i poślubił córkę prostego żołnierza. Prawdopodobnie cierpiał na zaburzenia umysłowe, które nasiliły się pod koniec jego rządów. Ofiarą jego manii prześladowczej padło wiele ważnych osobistości. Po ośmiu latach pełnienia władzy został zdetronizowany na rzecz brata, Jana i jego polskiej żony, Katarzyny.
Jan III okazuje się człowiekiem wykształconym i odczytanym. Interesował się teologią i historią. Bez rezultatów starał się doprowadzić do ugody między katolikami a protestantami. Swego syna Zygmunta wychował na katolika, aby późnej mógł objąć tron Polski, do czego doszło w 1587 roku.
Po śmierci ojca, Jana III, Zygmunt został królem Szwecji w 1592 roku i w związku z tym doszło do zawiązania unii personalnej pomiędzy Szwecją a Polską. Szwedzi, obawiali się, że ich nowy, katolicki król, będzie chciał osłabić luteranizm. Do tego jednak nie doszło, król zatwierdził wszystkie prawa, łącznie z religijnymi, i po koronacji w Uppsali został królem Szwecji. W ojczyźnie spędził jeszcze około sześciu miesięcy, a następnie wrócił do Rzeczypospolitej. W jego imieniu władze miał sprawować stryj, Karol Sudermański. Po wyjeździe monarchy szybko powstała skierowana przeciwko królowi opozycja na której czele stanął Karol, który sam chciał zostać głową państwa. Oskarżył Zygmunta o wzmacnianie wpływów katolickich w Szwecji i ograniczanie roli kościoła narodowego. Karol uzyskał wsparcie Riksdagu, a Zygmunt został wezwany do Szwecji. Polski sejm pozwolił królowi opuścić kraj i wraz z 5 tys. żołnierzy monarcha dotarł do Szwecji. Zygmunt poniósł klęskę pod Linköping i pod koniec 1598 roku zawarł porozumienie. Jednym z nich było pozostanie w Sztokholmie i przejęcie bezpośredniej władzy. Król nie miał zamiaru stosować się do postanowień i zaraz po podpisaniu dokumentów wyjechał do Rzeczypospolitej. Po jego wyjeździe stronnictwo przeszło na stronę Karola Sudermańskiego. Wreszcie w 1599 roku Riksdag zdetronizowany Zygmunta i powołała na tron, jego syna, zaledwie cztero-letniego Gustawa. Kiedy Zygmunt odmówił wysłania dziecka do Szwecji w 1600 roku tron przejął Karol Sudermański.
Karol Sudermański, już jako Karol IX, bez rezultatów toczył walki w basenie Morza Bałtyckiego. Jego syn Gustaw Adolf w spadku, oprócz tronu, otrzymał wykrwawiony kraj i wojny bez widoków na zwycięstwo. Za jego panowania doszło do popsuła zdrowej równowagi stanów (szlacheckich i chłopskich) co doprowadziło do wielu problemów w kraju.
Jego następczyni, a zarazem jedyne dziecko - Krystyna miała wówczas zaledwie sześć lat. Rządy w jej imieniu sprawował kanclerz Axel Oxenstiern. Kontynuował udział Szwecji w wonie trzydziestoletniej, a na mocy pokoju westfalskiego potwierdził pozycję Królestwa na arenie międzynarodowej.
Karol X Gustaw, pierwszy z dynastii zaskoczył Europę śmiałą wyprawą przeciwko Danii, podczas której otarł się o śmierć na kruchym lodzie. Ostatecznie na mocy pokoju Szwecja otrzymała Skanię i wyparła Duńczyków z Półwyspu Skandynawskiego, otrzymując tym samym największy zasię terytorialny w historii.
Jego następca, Karol XI w momencie śmierci ojca miał zaledwie pięć lat. Za swego panowania skupił się na polityce wewnętrznej. Umierając 5 kwietnia 1697 roku na skutek choroby nowotworowej pozostawił finanse państwa i armię w dobrym stanie. Został zapamiętany jako "król w szarym płaszczu" gdyż często sam nadzorował wykonywanie swoich zarządzeń ubrany w szary płaszcz, aby nikt go nie rozpoznał. W roku jego śmierci spłonął Zamek Tre Kronor na którego miejsce wybudowano obecny Zamek Królewski - Kungliga Slottet z 608 pomieszczeniami.
W wieku 15 lat szwedzki parlament ogłosił, syna Karola XI pełnoletnim, a on rozpoczął panowanie jako Karola XII. W latach 1700 - 1721 zgodnie z dewizą młodego monarchy "Jeśli chcesz pokoju, gotuj się do walki" Szwecja włączyła się do wojny północnej, która przyniosła jej same klęski. Król nie dostawał końca wojny, pod koniec 1718 roku podczas oblężenia małej norweskiej twierdzy poległ w wieku 36 lat ranking kulą w głowę. Monarcha przez kilka chwil miał u swych stóp całą Europę Wschodnią.
Jego miejsce na tronie zajęła siostra, Ulryka Eleonora, to ona przewróciła ograniczone uprawnienia parlamentu, a jej mąż, Fryderyk von Hessen-Kassel, na rzecz którego abdykowała w 1720 roku dokonał ostatecznej przemiany ustroju państwa. Stając się królem, Fryderyk I Heski ślubował na nową konstytucję, która wprowadziła Szwecję w epokę wolności. Król panował z boskiego nadania, a naród, dzięki swoim przedstawicielom w Riksdagu, sprawował władzę. Uwolniony od monarszych dążeń do stania się mocarstwem kraj mógł zająć się rozwojem wewnętrznym. W parlamencie powstały dwa stronnictwa "kapeluszy" reprezentujących szlachtę i "czapek" -chłopów. Za panowania kuzyna Fryderyka I, Adolfa Fryderyka (od 1751 roku) rozkwitł handel i życie kulturalne.
Embed from Getty Images
Dwadzieścia lat późnej tron objął Gustaw III, syn Adolfa Fryderyka. To ona w 1786 roku założył Akademię Szwedzką. Również za jego panowania wprowadzono oświeceniowe reformy, wprowadzono wolność prasy, wyznania i zakaz tortur. Jednocześnie monarchą przestrzegał protokołu i nigdy nie zasiadł przy stole z żadnym przedstawicielem społeczeństwa. Jego polityka spotkała się z licznymi skargami arystokracji, która doprowadziła do jego śmierci w gmachu opery. Wydarzenia te Giuseppe Verdi wykorzystał te wydarzenia w operze "Bal maskowy".
Syn i następca monarchy, Gustaw IV Adolf kontynuował wewnętrzną politykę ojca, nie wykazał się jednak rozwagą w polityce zagranicznej. Nie był w stanie pójść na żadną ugodę z Napoleonem, którego uważał za przestępcę. Ostatecznie Szwecja przystąpiła do koalicji antynapoleońskiej. W 1809 roku monarchą został zdetronizowany i udał się na emigrację, a jego miejsce zajął jego stryj, Karol XIII. Za czasów panowania dwóch ostatnich królów Szwecja stała się monarchią konstytucyjną, a jej granice na stałe się ukształtowały. Karol XIII w momencie objęcia władzy miał 61 lat i był bardzo schorowany co niemal całkowicie uniemożliwiło mu sprawowanie władzy. Po jego śmierci parlament postanowił przekazać władzę jego starszemu bratu, Fryderykowi Christianowi II. Nie każdemu spodobał się ten pomysł, dlatego też zwykły porucznik Carl Otto Mörner wziął na siebie misję znalezienia dobrego króla. To on zaproponował następstwo szwedzkiego tronu francuskiemu oficerowi Jean-Baptiste Bernadotte i stworzył nową dynastia, panującą do dnia dzisiejszego - Bernadotte.
|
| wikipedia |
zdjęcia: wikipedia
Social Icons